Lokaal bestuur toe aan grondige revisie

Tijdens het jaarlijkse congres van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) is van twee kanten gesteld dat het lokaal bestuur toe is aan vernieuwing.

Gemeenten hebben de laatste jaren steeds meer ontwikkelingen en taken op zich zien afkomen, waaraan op een deskundige manier het hoofd geboden moet worden. Tegelijkertijd willen burgers ook op andere manieren dan via de gemeenteraad meedenken en meebeslissen over onderwerpen van gemeentelijk beleid.

De commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur - ingesteld door de VNG en het NGB (Nederlands Genootschap van Burgemeesters) - is de mening toegedaan dat het tijd is voor groot onderhoud en een radicale omkering van de huidige democratische en bestuurlijke inrichting en heeft daarover het adviesrapport 'Op weg naar meervoudige democratie' uitgebracht.

Volgens de commissie neemt de maatschappelijke verdeeldheid toe en neemt het vertrouwen in de politiek af: de noodzaak voor een fundamentele herijking van het lokaal bestuur is groot. De huidige bestuurlijke inrichting is niet meer slagvaardig in het licht van de huidige maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen. De commissie doet een dringend beroep om versneld te handelen. Maatschappelijke ontwikkelingen moeten niet in een bestuurlijk mal worden geperst. Het systeem moet zich aanpassen aan die ontwikkelingen, daaraan dienend en dus ook flexibel zijn. Dat is het uitgangspunt voor de omkering.

De veelkleurige samenleving vraagt om maatwerk, variëteit en verscheidenheid. Gemeenten zijn er juist voor de verschillen en voor het aanbrengen van de plaatselijke beleidsafweging, voor maatwerk. De verschillen tussen gemeenten moeten hun weerslag krijgen in het bestuur. Ze moet niet alleen zichtbaar worden in de wijze waarop binnen gemeenten de democratische processen worden ingericht maar ook in de taken die gemeenten uitvoeren. Daarom moet 'recht op ongelijkheid' worden ingevoerd. In besluitvorming, bevoegdheden, vormgeving van de gemeentelijke organisatie en interbestuurlijke verhoudingen. Minder politiek, en meer democratie is van belang.

De aanbevelingen van de commissie betreffen de omvorming van de huidige representatieve democratie naar een meervoudige democratie, evaluatie van het dualisme, de onafhankelijke positie van de burgemeester en een betere aansluiting van de inrichting en werkwijze van het openbaar bestuur op de samenleving: er is maatwerk, variëteit en verscheidenheid gewenst.

Niet alleen de commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur komt met aanbevelingen betreffende het lokaal bestuur, ook de VNG Denktank doet dat.

De VNG Denktank komt tot de conclusie dat de kruispuntfunctie van raadsleden als schakel tussen gemeentebestuur en inwoners op vier punten moet worden versterkt om in de toekomst voldoende zeggenschap te houden en het vertrouwen bij en draagvlak onder inwoners te behouden.

Daartoe moeten gemeenteraden kleiner worden en moet hun deskundigheid worden ondersteund en versterkt; moet er worden geïnvesteerd in het vakmanschap van het raadslidmaatschap; er moet ruimte worden geboden aan burgerinitiatieven, waarbij duidelijk moet zijn wat de raad verwacht van en doet met de verschillende vormen van doe-democratie en er moet worden gezorgd voor ruimte voor effectievere regionale samenwerking.