Rechtsbijstandsverzekering en vrije advocaatkeuze

door Jeroen van Baar | Rechtsbijstandsverzekering en vrije advocaatkeuze

Veel ondernemers en particulieren hebben een rechtsbijstandsverzekering. De verzekerde vertrouwt erop dat hij daarmee verzekerd is van adequate rechtsbijstand als de nood aan de man is. Dit vertrouwen is niet altijd terecht.

Allereerst sluit de polis vaak bepaalde rechtsgebieden uit. De meeste familiezaken, zoals een echtscheiding, zijn doorgaans niet gedekt.

Daarnaast is er meestal sprake van een soort wachttijd. Dit komt erop neer dat er geen dekking is als de verzekering is aangegaan in het zicht van een conflict.

Het komt ook geregeld voor dat er sprake is van een tegenstrijdig belang, bijvoorbeeld als de tegenpartij bij dezelfde maatschappij verzekerd is.

Indien de claim wel wordt gehonoreerd, kunnen er nog inhoudelijke complicaties zijn. De verzekeraar behandelt de zaken normaliter met eigen medewerkers, ook als een rechtszaak gevoerd moet worden. Sommige rechtsbijstandsverzekeraars hebben medewerkers in dienst die ingeschreven zijn als advocaat.

De behandelend medewerker hebt u niet voor het kiezen, terwijl u daarmee wel gezamenlijk de strategie moet bepalen. Wat bijvoorbeeld als u het geschil aan de rechter wilt voorleggen en de medewerker niet? Bovendien is dit soms dezelfde medewerker waarmee u eerst hebt moeten discussiëren of er wel dekking werd verleend.

Soms hebt u al een advocaat waar u vertrouwen in hebt of die reeds andere onderdelen van het geschil behandelt. De vraag is dan of u deze eigen advocaat niet mag inschakelen op kosten van de rechtsbijstandsverzekeraar. Op grond van een Europese richtlijn (87/344/EEG) heeft u immers een recht op vrije advocaatkeuze. De vraag is echter wat dit inhoudt.

In bepaalde gevallen zijn rechtsbijstandsverzekeraars wel bereid om de zaak uit te besteden aan een externe advocaat. Dit kan bijvoorbeeld met het vereiste specialisme samenhangen of met een beperkte capaciteit. Vaak gaat het dan om een te voeren gerechtelijke of administratieve procedure, waarbij al dan niet verplichte procesvertegenwoordiging geldt. U kunt dan denken aan een burenruzie of een bouwzaak.

Als uw rechtsbijstandverzekeraar in zo'n geval de zaak extern uitbesteedt, dan hebt u zonder meer recht op vrije keuze van uw advocaat. U hoeft dan geen genoegen te nemen met de advocaat die de verzekeraar voordraagt. U kunt dus uw eigen advocaat, waarmee u al een keer zaken hebt gedaan, naar voren schuiven, of een advocaat die u door anderen wordt aangeraden. Deze advocaat dient dan uiteraard wel nog met de verzekeraar tariefafspraken te maken, maar dat is doorgaans geen probleem.

Waar in Nederland nog geen definitieve duidelijkheid over bestaat, is de vraag of het recht van vrije keuze ook geldt als geen procedure moet worden gevoerd of als daarvoor geen verplichte procesvertegenwoordiging geldt. De hoogste Nederlandse rechter, de Hoge Raad in Den Haag, is er nog niet uit. De Hoge Raad geeft wel aan dat op zich uit de Europese regelgeving volgt dat het recht van vrije keuze ook in dat soort gevallen geldt. De Hoge Raad vraagt echter toch een uitspraak van het Europese Hof van Justitie. De doorlooptijd van dit soort verzoeken is lang.

De praktijk lijkt nog wat te worstelen met enerzijds het belang van de verzekeraar om tegen lagere kosten interne medewerkers de procedures te laten voeren (met bijhorend premieniveau) en anderzijds het recht van de verzekerde om zijn eigen advocaat te kiezen. In uw eigen belang kunt u wel gebruik maken van de mogelijkheden die er zijn.

Kies dus uw eigen advocaat, ook al hebt u een rechtsbijstandsverzekeraar. U weet dan zeker dat deze onpartijdig en onafhankelijk uw belang zal nastreven en of deze het benodigde specialisme beheerst. Het is wel zaak om eerst samen met de advocaat te bekijken of de verzekeraar bereid is om de kosten te vergoeden en desnoods een geschillenregeling te doorlopen. U zult immers willen voorkomen dat de dekking vervalt, omdat er al inhoudelijke actie in het dossier is ondernomen, zonder de verzekeraar daarin te kennen.

Het kan ook overigens in alle gevallen de moeite lonen om uw dossier door een advocaat te laten toetsen, bijvoorbeeld op het moment dat de verzekeraar geen procedure wilt voeren en u wel. In veel polissen komt zo’n second opinion ook voor vergoeding in aanmerking.

Jeroen van Baar
Advocaat bij KampsVanBaar Advocaten te Sittard en Maastricht