Ós Modesjtaal (30 september '23) - Herfs (mit get weniger modesjtaal!)

Ein rubriek euver ’t gebroek van ós modesjtaal, dialek, plat, Limburgs, gesjreve door John Hertogh in samewirking mit Veldeke Krènk Zitterd-Gelaen-Bor.

Veur de waerkundige begint de herfs op 1 september. Mer op 23 september begint de astronomiese herfs, want dan sjteit de zón percies baove de evenaar.

Paul Prikken haet ’t in ‘de taal van de Maas’ euver oetergaons es hae herfs meint, Pierre Schelberg in zien Zittesj Woordebouk ouch. Herfs is aafgeleid van ’t Oudnederlandse heruist [ɦɛrvɪst], verangerd in harbusta dat liek op ’t Engelsje harvest (ougs). ’t Haet te make mit plökke, sjnieje en sjnoeie, waat in de herfs dèks neudig is. Ónger ein wanjeling lous ich op ein plank die taege ein sjeif paort sjtóng: "De buim in de bósj laote in de herfs al los; al laote ze gaon. Loslaote is neudig óm sjterk in ’t laeve te sjtaon". Bekans ein gedich. Wie ich thoes koum góng ich op zuik nao herfsgedichter. Dat zeen d’r väöl! Dit is van óze Toon Hermans: "Leidjes van de herfs, zeen ummer somber, zeen gemaak van okers en van omber". Dit brach mich pès dees…

Herfskleure

Oker is ein broengaele kleursjtof, mer ouch ein saort aerd. 't Woord sjtamp aaf van 't Griekse woord ôhkra, dat 'gele aerd' beteikent en 't Griekse ochros dat sjteit veur 'voel gael'. De luuj oet de prehistorie sjilderde d'r mit, de Egyptenaren sjmeerde 't op hun moere en de Aboriginals gebroeke 't veur op hun lief. Rembrandt gebroekde ouch oker in zien meisterwerke. En óze Toon sjilderde mit… weurd. Omber is ein kastanjebroene kleurstof. Waar-sjienlik is umber of omber, genuimp naar Umbrië, de sjtreek in Italië wo vètte aerdsaort veur 't eesj woort gevónje. Sommige zègke dat omber is aafgeleid van 't Latiense umbra, dat sjeem betekent. Óf van ’t Franse terre d’ómbre, aerd oet Umbrië. Italiaanse keesboere maakde daomit hun Parmezaanse kees get dónkerder. Sjmakelik?

Kölle

Ouch Dutsjland leverde väöl omber. Dit sjtóng bekènd es Kölsche of Kasselse aerd. Ouch väöl Kölsche pöt ware vruiger kastanje- of dónkerbroen. Wit geer nog waat in die Kölsje pöt verwaard woort? Ónger angere kómpes oftewaal kappes of zoermous! Kölsje kaffe waar sjlechte kaffe, mit mee sókkerei (cichorei) es kaffe, pensenterger of mókkefók dus, wo ouch nog väöl brozele in louge.

Pès de volgende maondj. Blief gezóndj. Reacties: [email protected] .

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Iedere zondag rond 07:00 in je mailbox

Abonneren

Schrijf je in voor de dagelijkse nieuwsbrief

's morgens rond 07:00 in je mailbox

Abonneren