Hein Bovendeaard euver ... 7000 jaor vastelaovend

Carnaval - Vastelaovend - nadert met rasse schreden. Reden voor Hein Bovendeaard om eens de archieven in te duiken, want hij wist dat er nog ergens een doorwrocht stuk van zijn hand over de historie van de 'Zittesje Vastelaovend' moest liggen.

Carnaval - Vastelaovend - nadert met rasse schreden. Reden voor Hein Bovendeaard om eens de archieven in te duiken, want hij wist dat er nog ergens een doorwrocht stuk van zijn hand over de historie van de 'Zittesje Vastelaovend' moest liggen.

En aangezien het inmiddels meer dan een generatie oud is leek het hem een goed moment om dit veelgeprezen werk nog maar eens voor het voetlicht te brengen. Het is stevige kost. Hein raadt u dan ook aan om uzelf "eesj eine gouwe, of twee, drie, oppe lamp te sjödde" vooraleer met het lezen ervan te beginnen.

Eindelik zeen die van Zitterd oet d'n druim gehólpe en is de waorheid achterhaold: 't volk van Zitterd viert al mee es 7000 jaor vastelaovend.

Aan de handj van opgravinge in de bènnesjtad zeen de resultate bloot gegaeve en in de publiciteit gebrach. De verantjwoordelike persoon in dees sjleipende kwestie is nemes minder es eine professor aan de Sjpas en Kwatsj Universiteit in Dortmund: meister doktor von Leim bis Löss.

Deze professor is ein genie op zien terrein (en ouch op dat van de naobers). Op 't Dutsj woort hae es klein menke al es wónjerkèndj van 't zuverste Rienwater gezeen, en koum direk nao W.A.Mozart op de tweede plaatsj: 't kaelke kreeg 't predikaat "vice-weltmeister", wie bekènd 'n benuiming wo de Pruuse toch al ummer sjterk in zeen gewaes en dao ouch noe nog ummer mit sjtute. Noe is 't waal zo dat von Leim bis Löss "tatsächlich" 'n bezunjer kèndj waar.

Mit neit mee opleiding es de legere sjool is hae es amateur-archeoloog letterlik van de gróndj aaf mótte beginne, haet zich 'omhoog' gewirk en is es ènnige in de ganse welt pes aan 't deipste punt van de gesjiedenis gekraope. Wie hae weier baove koum, zat hae zich 'n amelank ónger 'ne archeo, loog dat 't barsjde en verdutsjde in Prusiantissimo dat hae zien bevènjinge op sjrif zou sjtèlle.

Dat haet prfessor von Leim biss Löss dan ouch gedaon, 't bouk maakde häöm zo riek es water deip. Zien bótterham waar op dees maneier goud belag, zien carriëre waar gemaak. Van ein sumpel keukesjtuilke haw hae zich via 'ne fauteuil opgewirk nao 'ne liksjtoul, en wie me in Dortmund 'ne degelike leersjtoul euverhaw, sjtóng von Leim bis Löss sofort op óm nog gemaekeliker 'nieder zu platze'.

Die bekèndheid waar ouch oze vruitelsjpecialis van Den Tempel, Guus Roebroek neit óntgange; want wie-t geer wèt duut ouch hae zien naas deip in de gróndj es dao get te haole vilt. Op zien verzuik haet de professor alle oet de bènnesjtad gevónje gebroeksveurwerpe grónjig óngerzóch. Eesj haet hae ze, óm ze lekker dabbig te make, in 'ne neit mee in gebroek zeende broewkaetel van de bekénde broewesjfamieje Verheggen oet de Pötsjtraot laote kaoke, en aansjloetend énnige waeke ónger 'ne temperatuur van 111 grade Celsius gebalkenbreid en ingesjmeerd mit gruine wiks, gemisj mit preskop á la Gretchen, zien dochter. Doe haet hae ze van Maria Ziep pes de leive Kómbervesgedènkdaag ónger de hoogtezón gelag.

Waat dao oetkoum haet de weitensjap mit de ónneuzelste sjtómheid gesjlage, mit anger weurd: "me waar ram verpópzak", en alles en jederein dae mit archeologie van doon haw, sjtóng veur sjöt. De meiste sjtötterieje zeen dan ouch pes 'ne ledesjtop mótte euvergaon.

Guus haw intösje 'n probleem. Hae waar namelik door de professor bie häöm thoes geneud en hae wou neit mit laeg henj aankómme. Aevel, hae wós zich niks te bedénke. Bie de gemeinte broekde hae neit aan te kómme, want dao höbbe ze al jaore gein relatiegesjènke. Mer ziene gouwe vrundj Sjang brach raod: "Bel zien vrouw, Gertruudsje von Leim bis Löss, gebaore W.D.R. von Trier und Heute". Zo gezag, zo gedaon.

Van häör heurde hae dat de professor al jaore wirk aan de sjtamboum van vadesjkantj. Omdat bie Guus de gedachte besjteit dat de famieje 'von Löss und so weiter' ouch in 't Zittesje 'ne tak haet gelaef, noum hae twee sjpitse tuutjes mit nao 't Pruusjes.

Ein tuutje gevöld mit richtige vèttige leim oet de vruigere Krekelskoel en dat anger mit get rasechte löss oet de werme houk van Euverhaove. Die geste sjloug in wie 'n bóm oet d'n oorlog en de professor waar häöm dan ouch zéér 'erkenntlich'; hae gouf Guus ' sofort' inzaag in de rapporte aangaonde de opgravinge. En inderdaad, aan de handj van 'n óngerzuikske nao de inhawd van de twee tuutjes, koosj 't resultaat neit angesj zeen es dat famieje von Löss bis Leim in 't landj van Zitterd 'ne kleine femiejetak haet gehad.

Van baquette pes nónnevot
En doe, mit 'ne geweldige sjlaag, wo dae van de Kempenkoel in gein 1543 jaor taegenop koosj, waar 't de professor dudelik dat 't volk van Zitterd al mee es 7000 jaor vastelaovend viert.

De nónnevot is dao 'n dudelik bewies van; allein is de beteikenis neit aafgeleid van waat me in Zitterd pes noe meint en zo wie 't in 't Zittesj woordebouk besjreve sjteit: van 't echesjte van 'n verke.
Nae, oordeilt de perfessor: "t eesjte gedeilte van 't weurdje 'non' sjtamt oorspronkelik van 't Franse 'baquette'. Door de eewe haer en nao de neudige Babylonische sjpraokverwarringe haet me dao eesj 'bagien' van gemaak en later 'begien, ' óm oeteindelik oet te kómme op 'nón'. 't Tweede gedeilte van 't woord kump ouch oet 't Frans, namelik 'votre', 't perseunlike veurnaamwoord 'eur' (uw ) en óm dezelfde rae es baquette verbasterd pes 'vot'. 'n Nónnevot is dus niks angesj es 'n breudje, eur breudje. Zo is dat en neit angesj!

Ouch haet de perfessor Guus oetgelag wie 't ein en anger is óntsjtange en wie dat proces is geëvalueierd en zich oeteindelik haet óntwikkeld pes waat 't noe is: "Zitterd, 'n landj mit 'n volk van ieferige wirkesj die op tied en oer sjpas en vermaak es de richtige laeveselixer hoog in de vaan hawwe sjtaon. En dae sjpas nuimde ze, aafgesjtömp op d'n tied van 't jaor, vastelaovend.

Ouch euver de naam van ós veurawwesj en wo ze vanaaf sjtamme, gouf hae oetlék. Zie kómme oorsjpronkelik oet 't deipe Ooste en nao doezende jaore te höbbe gezjwórve, zeen ze via Griekenlandj, de Balkanlenj en de Donauvlakte dwaesj door Pruusjes bie de sjmeed van Tudder de grens euvergesjtaoke. Ongerwaeg hawwe ze al die jaore gelaef van de jach op groot en klein wildj (dat zit noe nog bie väöl mansluu deipgebakke). Ómdat me 't zjwerve muig woort, zuikde en vónje ze 'n vaste verbliefplaatsj en sjafde ze zich óm in 't laevesóngerhawd te veurzeen, get klein vee aan, zo wie hounder, sjäöp en verkes.

De sjteivleig
En veural de verkes hawwe 'n döbbel funksie want de verkesblaoze koume goud van pas bie 't verjage van de doe in Zitterd väöl veurkómmende 'sjteivleig'. Dat waar neudig, want 'ne sjteek van 'n sjteivleig waar neit allein pienlik mer sjpróng ouch euver van de ein generatie op de anger. Noe, zoväöl eewe later, geef 't nog Sjteiviger luuj die dao las van höbbe: zie meine de énnige richtige Zitterder te zeen, ouch waat 't Zittesj sjpraeke aangeit.

En daobie (of mesjiens daoróm) zeen zie get kort van vaesje en dat is nogal eufemistisch oetgedrök. Want jederein wèt dat de verkesblaos ouch gebroek woort óm de luu van boete de Sjteivig daomit oppe pókkel te sjlaon, es zie zich weier èns kaod maakde, of geweun mer óm te peste. Aevel, luu die daoveur höbbe doorgeleerd, meine dat dit gepes of kaodwaere alles van doon haw mit de samesjtèlling van 't bloud ('t gezègde "dat zèt kaod bloud", zou dao vanaaf kómme) en dae vervaelende naosjleip is nog ummer bie de tied want noe nog zènge de Sjteiviger luu jeder jaor dat eewe-awd leidje: "Es de verkesblaoze oppe Sjteivig sjlaon".

Perfessor von Leim biss Löss geit d'r vanoet dat 't Zittesj volk häör vaste verbliefplaatsj haet gevónje oppe Sjteivig in de ómgaeving van de vruigere boerderie van de femieje Bisschops, wo 'n nederzetting van de aldereesjte bewonesj haet gesjtange: de Brandjkaskeramiekesj, want zo woorte ze genuimp. Aevel, zie höbbe veur nog get gans angesj gezörg namelik dae sjone biejnaam wo veer zo greutsj op zeen: "de laammaeker"!

Dat ging zo: de luu die veur 't boewe van de eesjte weuninge – de paolweunige – de moere moosjte optrèkke nuimde me leimmakesj. Zie sjtouke grote blök leim oet de gróndj, misjde die mit kouflatesj, leite de kraom dreuge óm ze daonao oet te sjmere tösje de sjanse die van paol pes paol ware aangebrach. Dat werk waar nogal zjwaor en kosde väöl energie. Me zjwèdde wie 'ne otter en gein wónjer dat me väöl doosj kreeg en flink moosj drènke.

Door den drank woorte ze gezèllig en maakde ze de gansen daag gekke teun. Ómdat de leimmakesj zich ummer de henj aan de baom aafvaegde es ze wilde drènke, woort al gaw van zo emes gezag dat hae 'ne "leimmaker" waar mer veural emes dae de luu duchtig 'aan de baom' koosj gaon. Doezende jaore sjpraokverwarringe (in oze tied, zék mer: móndj op móndj reklame) höbbe oeteindelik d'r veur gezörg dat de naam 'leimmaker' woort verbasterd pes 't väöl omvattende begrip 'laammaeker', dae karaktertrèk wo veer Zitterder zo greuts op zeen.

Want 't is allich zo dat de waorheid ummer kump baove drieve en daoróm is gaaroets niks mis mit "emes op 'n fien maneier, zónger häöm pien te doon, aan de baom te gaon". Alles waat euver de 'sjnakigheid' van de laammaeker oots woort gesjreve, van Russel in ziene Kronijk van Sittard 1862, van G. Krekelberg in de Limburger Koerier 1919
en het Algemeen handelsblad 1924, is aafgeleid van oze eigese 'leimmaker.' Hae is mit rech de 'sjtamvader' van 't Zittesj volk en nemes angesj.

Wo van akte! Marotte populusque Sittardiensis, de Marotte en 't volk vanZitterd.

't Ceremonieel gebroek en alles waat dao ómhaer hink, is gebazeierd op de principes van de Brandjkaskeramiekesj. Door de opgravinge van ózze vruitelsjpecialis, Guus Roebroek, mer ouch en veural door dat prachtige werk van professor von Leim bies Löss, weite de Zitterder veur èns en altied dat ós ras al mee es 7000 jaor besjteit en ouch al sjus zolang vastelaovend viert.

Pes op d'n daag van vandaag is niks verangert, die van Zitterd zeen ummer dezelfde gebleve en 't is vas pandoer dat dat nog lang zo zal blieve.

Alaaf Zitterd! Alaaf de Laammaekesj! Alaaf de Vastelaovend

Hein Bovendeaard
e-mail [email protected]